Bài viết này hướng dẫn cách tính lượng NaOH cho một mẻ làm xà bông theo phương pháp lạnh và phương pháp nóng để làm ra bánh xà bông dạng rắn. Để làm xà bông lỏng với KOH sẽ cần công thức để tính lượng KOH.
- Vai trò của NaOH trong làm xà bông handmade.
- Hiểu về quá trình xà phòng hóa và chỉ số xà phòng hóa.
- Cách tính lượng NaOH cần dùng để làm xà bông.
- Tỷ lệ xà phòng hóa và những điều cần lưu ý.
Vai trò của NaOH trong làm xà bông handmade.
Tại sao bánh xà bông thiên nhiên với tiêu chí không sử dụng chất hóa học lại sử dụng một chất hóa học khá nguy hiểm như NaOH? Trước tiên ta cần biết NaOH là gì và ứng dụng của nó trong đời sống.
Chúng ta cần NaOH để có thể biến dầu/ mỡ từ nguyên liệu ban đầu thành xà bông dạng rắn, nói đơn giản là nếu không có NaOH thì không có xà bông. Nhưng cần bao nhiêu NaOH cho một mẻ làm xà bông là đủ? Nếu cho nhiều hơn lượng Sút cần thiết thì xà bông sau khi hoàn thành sẽ còn chứa sút dư, đây sẽ là xà bông gây hại cho da, sẽ gây nguy hiểm cho người sử dụng. Còn nếu không đủ lượng Sút cần thiết để xà phòng hóa hết lượng dầu sử dụng thì kết quả là xà bông dư lại quá nhiều dầu, bánh xà bông thành phẩm sẽ bị nhờn dầu, có trường hợp vì quá thiếu sút nên xà bông không thể đông lại.
Vậy nên tính toán chính xác lượng Sút cần thiết cho một mẻ dầu khi làm xà bông handmade là vô cùng quan trọng. Ở mục sau chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách tính lượng NaOH cần dùng.
Hiểu về quá trình xà phòng hóa và chỉ số xà phòng hóa.
Quá trình xà phòng hóa
Quá trình xà phòng hóa là quá trình thủy phân chất béo trong môi trường kiềm để thu được kết quả sau phản ứng là xà bông. Nói dễ hiểu hơn là chất béo gặp NaOH, và chúng sẽ kết hợp với nhau biến thành xà bông. Và cả quá trình gặp và biến đổi đó cần có thời gian, chúng ta gọi đó là “Quá trình xà phòng hóa”.
Mỗi loại chất béo khác nhau sẽ cần lượng NaOH khác nhau để có thể biến loại dầu đó thành xà bông, tới đây chúng ta sẽ có thêm khái niệm gọi là “chỉ số xà phòng hóa”.
Chỉ số xà phòng hóa
Theo định nghĩa sách giáo khoa, “Chỉ số xà phòng hóa” là số miligam KOH dùng để trung hòa lượng axit béo tự do trong 1 gam chất béo, và chỉ số này sẽ khác nhau đối với từng loại chất béo. Quan trọng là chúng ta không cần tính chỉ số này, vì có rất nhiều cách để ta tìm kiếm được chỉ số xà phòng hóa của một loại chất béo.
Cùng một loại dầu nhưng chỉ số xà phòng hóa sẽ có sai số một tí tùy theo phương pháp ép dầu. Những chỉ số chúng ta tìm kiếm được trên internet sẽ là con số chung, cách tốt nhất để biết con số xà phòng hóa chính xác của loại dầu mà bạn đang dùng là hỏi nhà sản xuất.
Cách tính lượng NaOH cần dùng để làm xà bông.
Cách 1: Dùng trang web soapcalc.net
Truy cập trang web, và điền tất cả các mục theo trình tự, trang web sẽ tính toán cho bạn lượng sút cần dùng cho mẻ xà bông của bạn. Và thậm chí sẽ phân tích luôn cả tính chất của cục xà bông thành phẩm với công thức bạn chọn. Đây là trang web được tất cả các soaper trên thế giới tin dùng.
Nhập các mục cần thiết như sau nhé:
1/ Chọn NaOH nếu bạn muốn làm xà bông cục.
2/ Chọn đơn vị và khối lượng dầu bạn sử dụng.
3/ Chọn lượng nước cần thiết để pha dd NaOH. Có 3 cách để lựa chọn.
- Chọn theo % dầu: mình luôn tính theo cách này. Và chọn từ 30- 40% thôi nha.
- Chọn theo nồng độ dd NaOH
- Chọn tính theo tỷ lệ giữa nước và NaOH.
4/ Chọn tỷ lệ “Super fat”: tỷ lệ dầu còn thừa sau phản ứng xà phòng hóa.
Fragrance: nhập số gam mùi hương trên 1kg xà bông mà bạn muốn. Lưu ý nếu sử dụng tinh dầu, lượng tinh dầu nhiều sẽ gây kích ứng da.
5/ Chọn loại dầu bạn dự định sử dụng để kiểm tra các chỉ số.
6/ Thêm loại dầu đã chọn và nhập % nếu dùng nhiều hơn 1 loại.
7/ Bấm nút và ra công thức đầy đủ cho một mẻ soap của bạn.
Cách 2: Tính tay truyền thống
Nếu bạn đã mua hàng trên trang của TSMBM tại link, thì ở phần mô tả của từng loại dầu mình có ghi kèm “chỉ số xà phòng hóa tính bằng gam với NaOH “. Lấy chỉ số đó nhân với lượng dầu bạn định làm sẽ ra lượng NaOH cần sử dụng để xà phòng hóa hoàn toàn lượng dầu trên.
Ví dụ: Bạn muốn làm một mẻ xà bông với 250g dầu dừa. Tỉ lệ xà phòng hóa mình có ghi kèm là 0,19.
Lượng NaOH cần sử dụng được tính như sau:
250 x 0,19 = 47,5 gam
Ví dụ 2: Cũng là 250g dầu, nhưng lần này để tăng độ dưỡng ẩm cho bánh xà bông. Bạn muốn sử dụng 150g dầu olive (chỉ số xà phòng hóa 0,134) và 100g dầu dừa (chỉ số xà phòng hóa 0,19).
Lượng NaOH cần sử dụng được tính như sau:
(150 x 0,134)+(100 x 0,19)= 39,1 gam
Tỷ lệ xà phòng hóa và những điều cần lưu ý.
Khi làm xà bông handmade mọi người sẽ muốn xà bông của mình có khả năng dưỡng ẩm và khi sử dụng những loại dầu đắt tiền chúng ta cũng mong muốn công dụng của nó có thể lưu lại khi sử dụng. Vậy nên thay vì xà phòng hóa hết 100% lượng chất béo, các soaper sẽ giảm bớt lượng NaOH, để sau phản ứng chúng ta thu được cục xà bông vẫn còn dư một ít dầu vừa đủ để làm mềm mịn da. Do đó tỷ lệ xà phòng hóa thường được sử dụng vào khoảng 90%-95%.
Như ví dụ 2 ở trên, hãy sử dụng khoảng 90%- 95% lượng NaOH đã tính để thu được xà bông thành phẩm còn dư lại lượng dầu dưỡng da nha.
39,1 x 90%= 35,19 gam. Làm tròn thành 35 gam
Lưu ý, nếu tỷ lệ xà phòng hóa thấp hơn số trên, bánh xà bông sẽ dư nhiều dầu, hạn sử dụng xà bông sẽ ngắn lại, và khả năng làm sạch sẽ giảm.
Sau khi đã tính được lượng NaOH, chúng ta tiến hành tính lượng nước để hòa tan NaOH, sử dụng giống như cách 1 là xong.
Tóm lại để tính lượng NaOH cần dùng trong một mẻ dầu chúng ta làm theo trình tự sau:
- Chọn khối lượng dầu và loại dầu dùng làm xà bông
- Tính lượng NaOH bằng trang web hoặc tính tay
- Từ lượng NaOH tính ở trên tính xuống 90%-95% để dư lại dầu trong xà bông. (Nếu dùng trang web thì nhập vào mục super fat 5%-10%)
- Tính lượng nước cần dùng để hòa tan NaOH bằng khoảng 30%-40% lượng dầu trong công thức.
Nghe tính toán có vẻ khó nhưng lại dễ như ăn bánh vậy á! Chắc chắn đọc xong bài này rồi thì mọi người đều có thể tự tính được công thức xà bông cho mình rồi đúng không.
Sau khi có công thức rồi thì lần sau chúng ta sẽ cùng bắt tay vào làm xà bông nha.
Mà nếu bạn chưa có công thức của riêng mình, thì có thể thử làm xà bông với set làm xà bông cơ bản của TSMBM. Vì mình đã cân nguyên liệu và tính toán các chỉ số phù hợp để cho ra thành phẩm xà bông mà mình thấy là khá ổn nên rất dễ để người mới cũng có thể làm được xà bông. Bạn có thể tìm thấy set làm xà bông cơ bản tại shopee của TSMBM
Handmade Soap 
Một suy nghĩ về “Cách tính NaOH cho xà bông handmade”