Mình đang viết bài này trong không gian tràn ngập mùi phối FLOWER BLEND vừa phối tối qua cho mẻ rose soap. Mình đã thử tỉ lệ công thức này mấy ngày nay với cùng loại hương nhưng khác nhà sản xuất, và mỗi lần đều cho cảm giác mùi hương khác nhau. Tinh dầu là một cô nàng đỏng đảnh vậy đấy nên cứ mỗi lần đổi brand là cái mùi nó cũng thay đổi luôn. Đó cũng là một phần khó khăn cho các nhà sản xuất nước hoa trên toàn thế giới. Nhưng với người làm xà bông như mình thì cái này cũng có cái thú vị, vì mình được thử nhiều phiên bản khác nhau của một công thức phối. Có lúc bản phối tuyệt hơn, nhưng cũng có lúc nghe “ghê” hơn.
Nhưng mà túm lại bài viết hôm nay mình sẽ dành để viết về việc sử dụng tinh dầu để tạo mùi trong làm xà bông thiên nhiên. Nếu bạn nào đang gặp phải vấn đề đau đầu này thì hãy đọc tiếp nhé, mình tin bạn sẽ cải thiện đáng kể mùi hương cho xà bông của bạn. Còn nếu bạn là soaper theo trường phái dùng Fragrance thì có thể bỏ qua bài viết này vì hôm nay chúng ta chỉ nói về tinh dầu thôi nhé!
- Tinh dầu là gì và tại sao tinh dầu lại thơm
- Tinh dầu và ứng dụng tạo mùi thơm cho xà bông
- Những điều cần biết để có một mùi hương hoàn hảo.
Tinh dầu là gì và tại sao tinh dầu lại thơm
Chúng ta nghe nhiều về cụm từ “tinh dầu thiên nhiên” vậy tại sao lại nói tinh dầu là một sản phẩm thiên nhiên?
Vì tinh dầu là một loại hợp chất mang mùi thơm được chiết tách từ các bộ phận khác nhau của các nguyên liệu chứa mùi thơm. Ví dụ tinh dầu hoa hồng được chiết tách từ cánh hoa hồng; và chính nhờ sự có mặt của tinh dầu mà hoa hồng mang mùi thơm. Trong tinh dầu có chứa rất nhiều hợp chất hóa học mang mùi thơm khác nhau, và nhờ vào thành phần các hợp chất này và tỷ lệ phần trăm của chúng trong tinh dầu đã tạo ra hương thơm khác nhau cho từng loại tinh dầu.
Hãy lấy ví dụ một số loại tinh dầu quen thuộc với chúng ta để dễ hình dung nhé. Tinh dầu cam ngọt (citrus sinensis) có thành phần tạo hương chính gồm các chất hóa học thuộc nhóm Hidrocacbon Monoterupen (và một số nhóm khác) với tỷ lệ limonen 80%, alpha binen 2%, beta binen 2%. Và tinh dầu bưởi (citrus paradisi) cũng thuộc nhóm citrus tương tự có nhóm Hidrocacbon Monoterupen trong thành phần tạo hương nhưng limonen lại chiếm tới 95%, beta binen 2%, và beta mirusen. Tỷ lệ thành phần khác nhau tạo ra mùi hương khác nhau giữa cam và bưởi, và ngược lại nhờ có cấu tạo thành phần tạo hương gần giống nhau mà cam và bưởi đều cho ta một cảm giác tươi mới, sảng khoái khi ngửi. Các hợp chất hoác học thuộc nhóm monoterupen cũng có công dụng chống ho, tiêu đàm, tăng sức đề kháng …nên những loại tinh dầu thuộc cùng họ cam chanh với nhau cũng sẽ mang công dụng gần giống nhau.
Một ví dụ khác như là cùng một giống hoa lavender (oải hương) nhưng lavender trồng ở Ấn Độ và lavender trồng ở Pháp sẽ cho tỷ lệ các thành phần hóa học tạo mùi khác nhau. Nên khi bạn mua một chai tinh dầu lavender nhưng xuất xứ khác nhau sẽ cho mùi hương lavender rất khác nhau. Và việc trải nghiệm được sự khác biệt này đối với mình cực kì là thú vị luôn. Vì vậy khi bạn thử cùng một mùi hương ở những brand khác nhau nếu có cảm thấy sự khác nhau thì không phải do sản phẩm của brand đó dỏm đâu, chỉ là tinh dầu nó thế mà thôi, đừng nhìn sự khác biệt mà hãy tận hưởng sự khác biệt đó nhé!
Trong một loại tinh dầu có rất rất nhiều những hợp chất hóa học tạo mùi, có cả những loại mà cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa nghiên cứu. Chính việc cóp-pi lại cấu trúc phân tử của một số hợp chất chính có trong thành phần tinh dầu mà chúng ta có sự ra đời của chất tạo mùi hóa học (fragrance)
Tinh dầu và ứng dụng tạo mùi thơm cho xà bông
Việc chọn tinh dầu để tạo mùi cho xà bông có mặt tốt nhưng cũng có hạn chế. Điểm tốt là xà bông được tạo mùi với tinh dầu thiên nhiên sẽ hoàn toàn tự nhiên và mùi hương của tinh dầu không chỉ để thơm khi ngửi mà còn mang những công dụng khác đến làm da và cơ thể của chúng ta. Ví dụ tinh dầu hoa hồng ngoài tác dụng sáng da, trẻ hóa, dưỡng ẩm còn có tác dụng cân bằng hoocmon, thư giãn và hồi phục sự tự tin vào bản thân. Và những công dụng đó của tinh dầu đến từ các thành phần hóa học có trong tinh dầu. Nhưng tùy vào tỷ lệ chiết dầu (và phương pháp chiết dầu) của từng loại thực vật mà giá thành của tinh dầu thay đổi, những loại nguyên liệu có tỷ suất chiết dầu thấp như hoa hồng có giá lên đến hàng triệu đồng cho 1ml tinh dầu nguyên chất. Điều đó làm cho giá thành cục xà bông được tạo mùi với tinh dầu tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba lần do giá nguyên liệu cao. Mình luôn ghi nhớ rằng hàng xịn thì không bao giờ rẻ.
Ngoài ra hạn chế lớn nhất khi sử dụng tinh dầu để tạo mùi cho xà bông nằm ở tính chất dễ bay hơi của tinh dầu. Với xà bông được làm bằng phương pháp lạnh, chúng ta mất ít nhất bốn tuần để quá trình xà phòng hóa diễn ra. Trong quá trình đó, chưa kịp sử dụng thì tinh dầu trong xà bông đã bay đi đâu mất.
Một vấn đề nữa mà các soaper hay gặp khi tạo mùi chính là khi cho mùi vào hỗn hợp, xà bông nhanh chóng đặc lại. Vấn đề này hay gặp khi sử dụng Fragrance, nhưng đôi khi cũng sẽ gặp khi sử dụng tinh dầu nếu tinh dầu bạn sử dụng còn lẫn tạp chất (đối với các dạng tinh dầu chiết xuất theo phương pháp dung môi), hoặc mua nhầm tinh dầu dỏm (bị pha loãng với các loại dung môi khác).
Tóm lại, nếu bạn đã chọn sẽ dùng tinh dầu để tạo mùi cho xà bông thì cần biết:
- Xà bông sử dụng tinh dầu tạo mùi sẽ có giá đắt hơn vì giá nguyên liệu đắt.
- Dù đã mua tinh dầu xịn (nguyên chất không pha tạp) để làm xà bông, nếu lỡ xà bông vẫn bị đặc lại nhanh chóng sau khi thêm mùi, thì bạn biết tinh dầu bạn dùng có lẫn tạp chất. Các loại tinh dầu hiếm thường được chiết xuất bằng phương pháp dung môi hoặc CO2 siêu tới hạn nên việc còn lẫn tạp chất là chuyện bình thường.
Làm xà bông thường sẽ không chỉ sử dụng một loại tinh dầu đơn để tạo mùi mà các soaper chuyên nghiệp họ sẽ phối hợp nhiều loại tinh dầu khác nhau để tạo ra hương thơm mong muốn, đồng thời tạo được hương tinh dầu lưu lại lâu trong xà bông. Lưu ý là mùi của các loại nguyên liệu tự nhiên khác trong xà bông cũng ảnh hưởng rất lớn đến mùi của xà bông thành phẩm. Để hạn chế việc xà bông chẳng còn lại mùi gì sau thời gian phơi, mình có sử dụng vài tuyệt chiêu như sau và bí kíp này sẽ được trình bày ở mục tiếp theo.
https://thesoapmadebyme.com/2023/10/06/ban-ve-cach-tao-mui-cho-xa-bong
Những điều cần biết để có một mùi hương hoàn hảo.
#Phân loại tinh dầu theo nhóm hương
Xét về hương thơm, người ta chia tinh dầu thành các nhóm hương và chúng ta có các nhóm hương như sau:
- Citrus- nhóm hương cam chanh: bao gồm các tinh dầu có mùi giống cam, và các họ hàng của nó.
- Flower- nhóm hương hoa: bao gồm các loại tinh dầu có mùi hoa như hoa hồng, lavender…
- Herbs- nhóm hương thảo mộc: bao gồm các loại tinh dầu có mùi thảo mộc như mùi già, bạc hà, lavender( lavender có thể cũng được phân vào nhóm flower), …
- Woody/Green- nhóm cây xanh: bao gồm những loại tinh dầu có mùi tươi mới, và thường chiết suất từ lá và thân cây như trắc bách diệp(cypress), hoàng đàn (ceddar wood), khuynh diệp (Eucalyptus)…
- spicy- nhóm gia vị: gồm những loại gia vị có mùi thơm mà ta thường dùng trong ẩm thực như quế, gừng, tiêu đen, hồi, đinh hương…
- Balsalm- Nhóm nhựa cây: như hương trầm (frankincense), mộc dược (Myrrh)
- Nhóm oriental- Nhóm hương nồng, đặc biệt: Như Ngọc lan tây (Ylang ylang)…
Vì có cùng thành phần tạo hương tương tự nhau nên các mùi trong cùng nhóm hương sẽ dễ dàng kết hợp với nhau. Các blend tinh dầu trong cùng nhóm thường sẽ tạo ra mùi hương dễ chịu. Ngoài ra các nhóm hương đứng cạnh nhau trong sơ đồ sau sẽ kết hợp tốt với nhau:
Thêm vào đó, để lưu mùi hương lại lâu trong xà bông, chúng ta cũng nên xét thêm về khả năng bay hơi của các loại tinh dầu trong mục tiếp theo.
#Phân loại tinh dầu theo các tầng hương
Độ nặng và nhẹ của các phân tử cấu tạo nên mùi hương của tinh dầu quyết định thời gian lưu hương hay tốc độ bay hơi của chúng. Vì thế những loại tinh dầu có phân tử lượng lớn sẽ bay hơi chậm hơn, thời gian lưu hương lâu hơn và được xếp vào các loại tinh dầu thuộc nốt hương cuối (Base note/ Last note). Các loại tinh dầu có phân tử lượng trung bình sẽ được xếp vào nốt hương giữa (middle note) và các loại tinh dầu dễ bay hơi được xếp vào nốt hương đầu (Top note).
Để mùi hương của tinh dầu còn lưu lại sau thời gian phơi xà bông, việc chọn những loại hương ở nốt hương cuối chính là chìa khóa quan trọng. Những loại tinh dầu thuộc nốt hương cuối thường có mùi rất mạnh và đậm. Bạn nên phối hợp thêm những tầng hương khác để hương phối trộn của bạn trở nên nhẹ nhàng hoặc thanh lịch hơn.
Mặc dù làm xà bông thì chẳng cần thiết phải phối một mùi hương quá là cầu kì, nhưng vì mình thích xà bông của mình vẫn còn mùi thơm khi sử dụng nên mình luôn dành nhiều thời gian để sáng tạo phần phối hương.
#Độ mạnh của tinh dầu
Và bí quyết cuối cùng của mình để có một mùi hương hoàn hảo chính là sự cân bằng về mùi hương. Dù thuộc cùng một nốt hương nhưng độ mạnh và yếu của mỗi mùi hương là khác nhau. Những loại tinh dầu có mùi hương mạnh, nếu cho với tỷ lệ lớn sẽ áp đảo mất mùi của những loại khác, nên hãy thêm vào với số lượng ít. Và những loại tinh dầu có mùi nhẹ nên phối với tỷ lệ cao hơn để phối hương được hài hòa.
Độ mạnh/ yếu của tinh dầu sẽ được kí hiệu bởi chỉ số BF (Blend factor). Chỉ số BF được biểu thị từ 1-7 với 1 là những loại tinh dầu mạnh, tỷ lệ phối trộn trong công thức thấp, và ngược lại số càng lớn mùi hương càng yếu, cần một tỷ lệ lớn trong công thức phối hương. Có trường hợp tùy phương pháp chiết suất mà BF của cùng một loại tinh dầu thay đổi.
Tới đây có lẽ mọi người sẽ thắc mắc làm sao biết được nhóm, nốt hương và độ mạnh yếu của tinh dầu.
Chúng ta có thể tra cứu trên internet về thông tin cụ thể của từng loại tinh dầu. Hoặc hãy sắm một cuốn từ điển về tinh dầu để tra cứu khi cần. Hoặc bạn có thể đọc thông tin chi tiết về tinh dầu bạn mua tại mục miêu tả sản phẩm khi bạn mua tinh dầu tại shop của TSMBM.
Tham khảo một số loại tinh dầu dùng làm xà bông có tại kệ hàng của TSMBM tại đây
Xà bông thành phẩm là kết quả của sự phối hợp hài hòa các nguyên liệu tự nhiên. Với những người làm xà bông theo trường phái xà bông thiên nhiên, mùi hương chính là chìa khóa để cục xà bông của bạn thu hút người sử dụng, tạo được cảm giác thích thú khi tắm và đồng thời góp một phần vào công dụng dưỡng da của xà bông .
Một vài chia sẽ nho nhỏ nhưng hi vọng là với bài viết này, chúng ta ai cũng có thể tạo ra mùi hương đặc biệt cho cục xà bông mà tự mình làm.
Tất cả những gì bạn cần cho một mẻ xà bông có tại đây!
Tinh dầu Lavender Pháp nguyên chất
Xuất xứ: Pháp
Phương pháp chiết xuất: Lôi cuốn hơi nước.
Lavender là loại tinh dầu dễ chịu, có thể sử dụng được với hầu hết mọi loại da từ trẻ em đến người lớn.
Nếu bạn đang tìm một loại tinh dầu để sử dụng trong các sản phẩm skincare thì Lavender chính là sự lựa chọn hàng đầu.
Xuất xứ: Ấn Độ
Phương pháp chiết xuất: Dung môi
Hoa hồng có mùi hương rất đậm, một giọt tinh dầu hoa hồng mang rất nhiều tinh chất giúp chăm sóc nuôi dưỡng làn da. Vì độ đậm đặc cao nên chỉ cần sử tinh dầu hoa hồng với tỷ lệ thấp trong phối hương.
Xuất xứ: Ấn Độ
Phương pháp chiêt xuất: chưng cất lôi cuốn hơi nước
Thuộc nhóm hương gỗ nhưng lại mang mùi hương ngọt ngào mà chắc chắn ai cũng sẽ yêu ngay từ nốt hương đầu tiên.
Handmade Soap 