Dầu và Tinh Dầu: Phân Biệt Cơ Bản

1/DẦU, BƠ THỰC VẬT và MỠ ĐỘNG VẬT – NGUYÊN LIỆU CHÍNH ĐỂ LÀM XÀ BÔNG

Dầu thực vật và mỡ động vật có thành phần chủ yếu là chất béo nên nó cũng có những tính chất đặc trưng của nhóm chất béo.

Chất béo là trieste của glizerol và gốc axit béo. Chính sự khác nhau trong các thành phần gốc axit béo tạo ra sự khác biệt về mặt dinh dưỡng của các loại dầu khi sử dụng để làm thực phẩm, và khác nhau về công dụng đối với làn da khi sử dụng để làm xà bông hay các sản phẩm dưỡng da.

TÍNH CHẤT CỦA CHẤT BÉO

Chất béo không tan trong nước và nhẹ hơn nước; tan tốt trong các loại dung môi hữu cơ.

Khi bị thủy phân trong môi trường kiềm sẽ tạo ra xà bông, chúng ta thường gọi phản ứng này là phản ứng xà phòng hoá.

SẢN XUẤT DẦU THỰC VẬT

Dầu thực vật được sản xuất bằng cách ép lạnh hoặc gia nhiệt để chiết suất dầu từ các loại nguyên liệu có chứa dầu. Ví dụ như các loại hạt như đậu nành, hạt maccadamia, hạt điều,… hoặc từ các loại thịt quả như quả olive, cùi dừa, quả bơ…

Trong các loại nguyên liệu này đều có chứa dồi dào các loại axit béo khác nhau tốt về mặt sức khỏe và cả chăm sóc làn da.

DẦU/ MỠ TRONG SẢN XUẤT MỸ PHẨM VÀ XÀ BÔNG

Một số gốc axit béo tốt cho tim mạch, có tác dụng phòng ngừa bệnh xơ vữa động mạch, một số gốc xít béo có khả năng ngăn ngừa và làm chậm quá trình lão hoá da,…v.v…vì những tác dụng tuyệt vời của các loại axit béo có trong dầu thực vật mà các loại dầu là nguyên liệu có mặt ở hầu hết các loại mĩ phẩm.

Trong ngành sản xuất xà bông, dầu/ mỡ cũng được đặc biệt lựa chọn để cho ra loại xà bông phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Ví dụ các loại dầu/mỡ có hàm lượng axit béo no như axit stearin , axit laurin… chiếm đa số sẽ giúp tạo độ cứng và tăng tuổi thọ của xà bông, nhưng những tác dụng dưỡng da sẽ không nhiều.

Đặc điểm của các loại dầu có chứa nhiều axit béo không no như axit olein, axit rinorine… thì lại mang đến công dụng chăm sóc da nhưng lại làm cục xà bông mau hư, khá mềm và dễ chảy nước.

Vì vậy để làm ra xà bông chất lượng, vừa có tác dụng chăm sóc làn da, nhưng cũng vừa tiện lợi về mặt sử dụng, các loại dầu/ mỡ thường được kết hợp với nhau để tạo thành hỗn hợp dầu dùng làm xà bông. Tỷ lệ các loại dầu không được quyết định sẵn mà tuỳ thuộc vào nhà sản xuất mà sẽ khác nhau.

Và vì nguyên liệu dầu và tỉ lệ sử dụng trong hỗn hợp là khác nhau nên giá thành của xà bông thành phẩm cũng sẽ có nhiều khác biệt.

DẦU THÔ VÀ DẦU TINH CHẾ

Dầu được ép lạnh từ các hạt chứa dầu, sản phẩm thường chứa mùi đặc trưng của nguyên liệu, đôi khi có kèm theo vài thành phần, màu sắc hoặc hương vị không mong muốn được gọi là “dầu thô” hay là “dầu nguyên chất ép lạnh”. Để phù hợp với nhiều mục đích sử dụng khác nhau thị trường sẽ có thêm sản phẩm là “dầu tinh chế” .

Cũng là dầu được lấy từ các loại hạt/ thịt quả chứa dầu nhưng dầu sẽ phải qua nhiều công đoạn khác để loại bỏ mùi, màu sắc không mong muốn hoặc cho thêm một số chất khác tùy vào nhu cầu nhà sản xuất để cho ra thành phẩm.

Dầu tinh chế thường có màu sắc đẹp, không còn mùi đặc trưng của dầu và hạn sử dụng sẽ lâu hơn so với dầu chưa tinh chế.

Lấy ví dụ một loại dầu quen thuộc ở Việt Nam là dầu dừa. Dầu dừa được sản xuất từ thịt quả dừa là phần cơm trắng của quả dừa bằng phương pháp ép lạnh hoặc gia nhiệt thường mang mùi đặc trung của dầu dừa. Khi sử dụng loại dầu có mùi dừa để làm xà bông, có một số trường hợp sau khi cho thêm các loại tinh dầu tạo mùi, mùi dừa đặc trưng trong dầu dừa gây lấn át mất mùi tinh dầu, làm cho xà bông thành phẩm không có được mùi như mong đợi. Hoặc như trong ngành trị liệu bằng tinh dầu, loại dầu dừa vẫn còn mùi dừa sẽ gây cản trở mùi của tinh dầu làm giảm tác dụng trị liệu. Vì vậy tùy vào mục đích mong muốn mà chọn loại dầu phù hợp, và giá thành của dầu thô và dầu tinh chế cũng có sự khác biệt.

Tham khảo thêm bài viết về xà bông handmade để biết thêm về công dụng của các loại dầu, mỡ trong sản xuất xà bông.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ BIẾT ĐƯỢC CHẤT LƯỢNG CỦA MỘT CỤC XÀ BÔNG HANDMADE!

2/TINH DẦU

Tinh dầu (essential oil/ 精油) trong tên gọi mặc dù có chữ “dầu” nhưng lại hoàn toàn ko mang tính chất, đặc điểm của chất béo hay nói cách khác nó hoàn toàn không phải là một loại dầu. Tinh dầu là một hợp chất gồm các thành phần chứa mùi hương thuộc các nhóm và chủng loại khác nhau. Thành phần cấu tạo chủ yếu gồm 3 nguyên tố Cacbon, Hidro và Oxi; nhưng do cách sắp xếp dạng mạch của cấu tạo nguyên tử mà tạo ra sự đa dạng về mùi hương.

Các thành phần tiêu biểu có trong tinh dầu thường đến từ các nhóm Hidro cacbon, nhóm Ancol, nhóm Phenol, …v.v…

Tinh dầu được chiết suất từ các loại thực vật có hương, tùy vào nhóm thực vật khác nhau mà nơi chứa dầu, tuyến dầu (nơi chứa các hợp chất tạo mùi), nằm ở các bộ phận khác nhau của thực vật. Và tỷ lệ chứa dầu của các loại thực vật khác nhau cũng khác nhau nên giá thành của các loại tinh dầu là khác nhau.

Có nhiều cách để chiết suất tinh dầu, và tùy vào loại thực vật mà nhà sản xuất sử dụng cách chiết suất phù hợp. Cùng một loại nguyên liệu nhưng khi sử dụng cách chiết suất khác nhau sẽ cho ra tinh dầu có thành phần, thậm chí là màu sắc và hương thơm khác nhau.

TÍNH CHẤT VÀ CÔNG DỤNG CỦA TINH DẦU

Các phần tạo mùi trong tinh dầu không chỉ có tác dụng tạo ra mùi thơm mà còn mang những dược tính nhất định, một số loại có mang thêm cả độc tính. Điều đó có nghĩ là sử dụng tinh dầu thiên nhiên 100% không phải là sẽ an toàn tuyệt đối.

Vì các dược tính có trong tinh dầu mà tinh dầu có tác dụng trị liệu về cả mặt cơ thể vật lí và mặt tinh thần, đồng thời một số loại tinh dầu còn có công dụng chăm sóc làn da. Nhưng để sử dụng tinh dầu đúng loại, đúng công dụng và liều lượng cần phải tham khảo ý kiến chuyên gia và có một số nguyên tắc sử dụng nhất định.

Tinh dầu có khả năng bay hơi, không tan trong nước, tan hoàn toàn trong các loại cồn và dầu.

TINH DẦU TRONG SẢN XUẤT XÀ BÔNG HANDMADE

Quay lại câu chuyện làm xà bông, tinh dầu được sử dụng để tạo mùi thơm cho xà bông handmade. Tức là nếu không có tinh dầu thì bạn vẫn có thể làm được xà bông, chỉ là cục xà bông thành phẩm sẽ không có mùi thơm.

Một điểm trừ cực lớn của xà bông cục handmade cũng đến từ việc mùi thơm của xà bông không lưu lại trên da sau khi tắm xong. Và mình cũng bị nghe nhiều phàn nàn về mặt này. Một lời khuyên của mình là nếu bạn mong muốn có được mùi nước hoa lưu lại lâu thật lâu sau khi tắm nhưng kèm theo vài vấn đề về da thì hãy xài xà bông hay sữa tắm hóa học; còn nếu bạn muốn da bạn khỏe đẹp thật sự thì chúng mình tiếp tục đồng hành cùng nhau.

Như đã đề cập ở trên, tinh dầu mang dược tính và cũng có công dụng làm đẹp đối với làn da, tinh dầu có khả năng thẩm thấu vào lớp biểu bì da để đi vào bên trong cơ thể nên việc bạn không còn ngửi được mùi thơm tức là các thành phần trong tinh dầu đã thấm vào bên trong, không còn lưu lại ở lớp bề mặt của da. Bên cạnh đó tinh dầu cũng có thể đi vào cơ thể theo đường khứu giác. Dược tính của tinh dầu được khuếch tán vào không khí trong lúc chúng ta tạo bọt và tắm bằng xà bông, theo đó một phần nhỏ đi theo đường khứa giác vào trong cơ thể.

NHƯNG…

Có một sự thật là mặc dù tinh dầu là sự lựa chọn hàng đầu để tạo mùi cho xà bông handmade thay vì chọn chất tạo mùi hóa học, nhưng việc tắm bằng xà bông tạo mùi bằng tinh dầu không hề được liệt kê trong các phương pháp trị liệu bằng tinh dầu. Nguyên nhân là do tỷ lệ hấp thu các dược chất có trong tinh dầu không cao, tức là cơ thể chúng ta có hấp thu nhưng không hiệu quả bằng các phương pháp trị liệu khác.

3/ BẢNG TÓM TẮT SO SÁNH DẦU VÀ TINH DẦU

	DẦU (OIL)	TINH DẦU (ESSENTIAL OIL)
CẤU TẠO	Là chất béo. Trong một loại dầu chứa nhiều loại axit béo khác nhau.	Không phải là chất béo. Là hợp chất hóa học hữu cơ. Gồm các hợp chất hóa học có mùi thơm thuộc các nhóm Hidro cacbon, nhóm Ancol, nhóm Phenol, …v.v…
NGUYÊN LIỆU	Các loại hạt/ quả chứa dầu.	Các bộ phận khác nhau của thực vật. ví dụ lá, hoa, thân…
PHƯƠNG PHÁP CHIẾT SUẤT	Gia nhiệt hoặc ép lạnh	Phương pháp ép, Phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước, Phương pháp chiết suất bằng dung môi, …
CÔNG DỤNG	Chứa các axit béo cần thiết và quan trọng đối với sức khỏe, được sử dụng trong chế biến thực phẩm. Được sử dụng rộng rãi trong sản xuất mỹ phẩm nhờ công dụng chăm sóc da của các loại axit béo	KHÔNG ĐƯỢC ĂN/ UỐNG nếu không có hướng dẫn của chuyên gia trị liệu. Được dử dụng để tạo mùi thơm cho các sản phẩm mỹ phẩm, làm nước hoa,.. Ứng dụng dược tính có trong thành phần tạo mùi để trị liệu bằng mùi hương.
MÀU SẮC	Đa dạng tùy theo loại dầu và phương pháp ép dầu	Đa dạng tùy theo loại nguyên liệu và phương pháp chiết suất
MÙI	Đa phần không mùi, một số loại dầu mang mùi hương đặc trưng của nguyên liệu.	Chứa các thành phần tạo mùi. Mùi khác nhau tùy theo loại nguyên liệu, phương pháp chiết suất và thổ nhưỡng của vùng trồng nguyên liệu.
TRONG SẢN XUẤT XÀ BÔNG HANDMADE	Là nguyên liệu chính để làm xà bông, quyết định 80% chất lượng, công dụng của bánh xà bông.	Là nguyên liệu tạo mùi cho xà bông.

KẾT LUẬN

Mình nghĩ bài viết trên đã đủ để bạn phần biệt rõ ràng giữa DẦU và TINH DẦU. Nếu là DẦU thì phải có chứa axit béo, còn là tinh dầu thì phải có mùi thơm.

Dầu Olive là loại nguyên liệu được ép lạnh từ quả Olive, và trong dầu Olive có chứa dồi dào axit Oleic- một loại axit béo. Đồng thời trong dầu Olive không hề chứa các hợp chất tạo mùi thơm nên chắc chắn không thể có cái gọi là “Tinh-dầu-Olive” .

Câu chuyện tương tự với dầu Dừa. Không thể có cái nguyên liệu gọi là “Tinh-dầu-dừa”. Và các loại chất tạo mùi có mùi dừa trên thị trường thì 100% đều là mùi nhân tạo chứ không phải là TINH DẦU.

Với mình, bất cứ một nhãn hàng nào bán sản phẩm xà bông mà ghi lời quảng cáo là “sử dụng tinh-dầu-dừa-nguyên-chất” là mình cho qua luôn, khỏi xem sản phẩm họ bán là gì. Thứ nhất là mình nghi ngờ về kiến thức cơ bản của họ. Thứ hai, có thể họ biết rõ nhưng cố tình ghi như vậy để hòng lôi kéo khách hàng vì thường chúng ta hay tin chọn những sản phẩm được gắn mác là thiên-nhiên, nguyên- chất, hữu-cơ…

Nhưng quảng cáo là một chuyện, còn chuyện chọn có bị quảng cáo dụ hay không là quyền của chúng ta. Nếu bạn không muốn bị dụ vì không biết, thì cách tốt nhất là đọc những thông tin chính xác từ những nguồn uy tín.